Tot nu toe was de naam Willem van de Poll (1895 – 1970) niet op ieders lippen wanneer het ging om het vaststellen van de canon van fotografen die een wezenlijke bijdrage hebben geleverd aan de ontwikkeling van het fotografisch métier in Nederland. Onterecht. Van de Poll had een brede belangstelling en scherpe blik had voor zijn omgeving, die in zijn werkbare leven zowat de halve wereld omvatte. Met evenveel liefde en vakmanschap fotografeerde hij zijn stiefdochters Hans en Renée als de mondaine Parijse mannequins of ontredderde Joodse immigranten. Hij deed dat weliswaar steeds met een ander doel en oogmerk, maar met een onmiskenbaar fotografisch talent. Willem van de Poll kon bijna elk onderwerp aan en hij bediende zich daarbij van wisselende invalshoeken en stijlen: romantisch, zakelijk, formeel, experimenteel, wervend, of dienend. Al naar gelang de periode waarin zijn leven zich bevond, de interesses die hij najoeg en de kansen die zich voordeden, bekwaamde de in Amsterdam geboren fotograaf zich in een groot aantal fotografische disciplines. Zonder veel overdrijving mocht Van de Poll zich zowel een politie-, pers-, reis-, reclame-, mode-, product-, bedrijfs-, oorlogs- als hoffotograaf noemen. Slechts een paar genres beheerste hij matig. Zo was hij bijvoorbeeld niet in staat een mooi en invoelend portret te maken. Meer op zijn gemak was hij bij kinderen, zoals de prachtige reeks van de Oranjeprinsesjes bewijst.

Herontdekt

Het feit dat Willem van de Poll niet voor één gat te vangen was als professioneel fotograaf is wellicht een van de oorzaken dat hij tot nu toe moeilijk kon worden geplaatst in de geschiedenis van de Nederlandse fotografie. Maar er zijn ons inziens meer redenen die hieraan hebben bijgedragen. Hij had geen contact met illustere vak- en generatiegenoten zoals Paul Schuitema, Piet Zwart, Paul Citroen of Cas Oorthuys. De gezagsgetrouwe, enigszins militaristisch angehauchte Van de Poll – hij mocht zich graag in uniform hijsen en ook zijn vriendschap met prins Bernhard spreekt wat dit betreft boekdelen – paste niet zo goed in kringen van de linkse kunstavant-garde die voor en na de Tweede Wereldoorlog het artistieke klimaat goeddeels hebben bepaald in Nederland. Van de Poll was in hart en nieren een liberaal, die zowel fel anti-fascistisch als anti-communistisch was. Zijn deftige afkomst, welbespraaktheid en niet aflatende sigarenliefde hielpen danig mee aan dit rechtse imago. Bovendien had Van de Poll, in tegenstelling tot de meeste hoogaangeschreven fotografen van na de Tweede Wereldoorlog, niet in het verzet gezeten, maar had hij in die periode gewerkt voor het door de Duitsers kriegswichtig verklaarde Philips-concern. Van de Polls onmiddellijk na de bevrijding verschenen anthologie van nazi-gruwelen, getiteld Nazi Hel, kon hier weinig aan af doen.

In de jaren zestig van de vorige eeuw, wanneer Willem van de Poll feitelijk gepensioneerd is en zich alleen nog maar bezighoudt met zijn passie voor de jonge staat Israël en het op orde brengen van zijn archief, mengde hij zich voor het eerst in een publieke discussie. In 1965 werden de heimelijk genomen foto’s gepubliceerd van prinses Beatrix en haar nieuwe liefde Claus von Amsberg. De wazige, met telelens genomen foto’s van John de Rooij werden eerst door de buitenlandse pers geopenbaard, en pas daarna met enige schroom door de Nederlandse kranten. Van de Poll nam het in ingezonden stukken op voor het recht op discretie van het Koninklijk Huis en noemde de manier van stiekem fotograferen ‘revolverfotografie’. In 1966 werd het huwelijk tussen Beatrix en Claus met rookbommen opgeluisterd en besloot Willem van de Poll ons roerige landje te verlaten. Hij vestigde zich in 1967 in het chique Ascona, waar hem nog drie mooie jaren waren gegund.

Van de Poll in het Nationaal Archief

Het Nationaal Archief beheert de bijna 30.000 negatieven en duizenden vintage-afdrukken die Willem van de Poll heeft nagelaten. Tussen de circa een miljoen foto’s die het Nationaal Archief bezit, is het Van de Poll-archief een buitenbeentje omdat men hier van geen andere fotograaf een compleet oeuvre heeft.